Con người làm công việc, không phải là công cụ…

Trong một môi trường kinh tế xã hội đầy cạnh tranh, nơi mà doanh nghiệp cạnh tranh với nhau, rồi người làm trong doanh nghiệp cũng cạnh tranh với nhau, việc hoàn thành KPI được xem như là yếu tố tiên quyết để đánh giá chất lượng của mỗi nhân viên, mỗi đội ngũ, mỗi tổ chức. Tuy nhiên, điều này dẫn đến việc con người được xem như là một “công cụ” để hoàn thành công việc và mục tiêu của tổ chức.

Nếu bạn đi làm lâu năm, tôi tin rằng bạn cũng từng rơi vào những trường hợp phải làm ngày làm đêm, bỏ ăn bỏ ngủ, bỏ cả thời gian dành cho gia đình. thậm chí bệnh cũng phải ráng ngồi dậy làm, tất cả là để hoàn thành deadline mà sếp giao cho bạn. Nếu điều này xảy ra chỉ mang tính chất thời vụ thì nó có thể là tín hiệu tốt, khi bạn được tin tưởng để giao giải quyết những việc quan trọng, khẩn cấp của doanh nghiệp. Nhưng nếu nó xảy ra một cách thường xuyên và bạn nhận việc chỉ vì để giữ được vị trí của mình, đó là tín hiệu mà doanh nghiệp chỉ coi bạn là một “công cụ”.

Cá nhân tôi là một người “mê việc” và đã biến guồng sáng 8 tối 2 thành một thói quen trong chục năm nay, tôi thấu hiểu được sự khác biệt giữa con người làm công việc, thay vì con người là công cụ. Hành trình lập nghiệp của tôi cũng đi từ người làm công việc chuyên môn thuần tuý và tích luỹ năng lực quản lý & lãnh đạo trong gần chục năm trước khi chuyển qua công tác quản lý dự án và nhân sự, nên tôi thấu hiểu việc làm sao để không biến mình và đội ngũ dưới quyền mình trở thành một “công cụ”. Dưới đây là những dặn dò của tôi ở cả 2 khía cạnh:

Là một người nhân viên vận hành công việc:

• Biết thì làm, không biết thì hỏi, tuyệt đối không làm đại cho xong. Tôi quan sát thấy một số đồng nghiệp thường “làm đại” báo cáo để cho xong việc, điều này là một thói quen đã được tạo lập từ thời đi học, giống kiểu chỉ cần làm được 5 điểm là qua môn, hoặc là chỗ nào không biết thì làm bừa với hy vọng có thêm điểm. Tuy nhiên, môi trường doanh nghiệp luôn đòi hỏi sự hoàn thiện cao trong mỗi báo cáo được gửi ra, do đó làm đại chắc chắn sẽ phải làm lại. Điều này không chỉ làm mất thời gian của bạn, mà còn có thể ảnh hưởng đến tiến độ công việc của cả team, và quan trọng hơn hết là đánh mất niềm tin của cấp trên. Hãy chắc chắn việc bạn làm đều nằm trong tầm hiểu biết của mình để đảm bảo chất lượng đầu ra, nếu có gì không hiểu, hãy mạnh dạn hỏi và nhờ sự giúp đỡ. Tinh thần cầu thị chắc chắn sẽ giúp bạn đi xa hơn trong sự nghiệp.
• Tìm cách tối ưu công việc thay vì chỉ làm theo lối mòn. Đi làm lâu năm chắc chắn bạn sẽ rơi vào tình huống làm những việc lặp đi lặp lại, điều đó không tránh khỏi. Xét cho cùng, bạn được trả lương để làm công việc đúng chuyên môn của mình, bao gồm những việc lặp đi lặp lại đó. Tuy nhiên, nếu chỉ như vậy thì bạn sẽ thấy mình vẫn đứng tại chỗ từ năm này đến năm khác. Cách duy nhất để tiếp tục thăng tiến, đó là hoàn thành những việc được giao với hiệu quả tốt hơn, từ đó bạn mới có thêm thời gian để học và làm việc mới, cũng như chỉ cho người đi sau để họ làm được như bạn ở hiện tại. Hãy nhớ, giao việc là trách nhiệm của sếp, nhưng hoàn thành nó như thế nào là trách nhiệm của bạn, hãy tìm cách tối ưu nó.
• Sẵn sàng học và làm những việc ở level kế cận. Làm những việc trong năng lực hiện tại là cần thiết để duy trì guồng vận hành hiệu quả của doanh nghiệp, nhưng nó không giúp bạn có một tương lai tốt hơn. Khi bạn tối ưu được những gì đang làm, đó là thời điểm thích hợp để bạn học và làm những việc ở level kế cận. Điều này là bắt buộc trong một nền kinh tế đầy cạnh tranh như hiện tại, bởi nếu bạn không tiếp tục đi lên mà dậm chân ở hiện tại, bạn chắc chắn sẽ bị thay thế bởi một người khác ở level dưới cũng đang tìm cách đi lên. 

Là một người lãnh đạo đội ngũ

• Về giao việc: 3 việc để làm, 1 việc để học. Trách nhiệm ngắn hạn của người lãnh đạo  và quản lý, đó là đảm bảo công việc được hoàn thành đúng hạn và đảm bảo chất lượng. Do đó hầu hết công việc giao cho mỗi thành viên cần phải là lĩnh vực mà họ đang quen thuộc và làm tốt nhất. Tuy nhiên, trách nhiệm trong trung hạn của người lãnh đạo, đó là phát triển năng lực đội ngũ, do đó vẫn cần có những thời điểm luân chuyển công việc để đội ngũ được học và làm những điều mới. Công thức mà tôi áp dụng để giao việc cho mỗi thành viên trong đội để đảm bảo được cả 2 yêu cầu phía trên, đó chính là 3 cũ và 1 mới.  
• Về hỗ trợ: trao quyền nhưng không phó thác. Người lãnh đạo cần thiết phải trao quyền, để đội ngũ “làm chủ” công việc của mình, thay vì chỉ là một công cụ thực hiện kế hoạch của cấp trên. Khác với phó thác, trao quyền không chỉ là để đội ngũ được quyền tự quyết về phương thức triển khai và hoàn thành công việc, mà còn là đảm bảo cung cấp những nguồn lực cần thiết, đặc biệt là sự hướng dẫn, đào tạo và hỗ trợ của người lãnh đạo dành cho đội ngũ của mình. Nó cũng giống như trong một bộ phim, đội ngũ là những diễn viên xuất hiện trực tiếp trên màn ảnh và chiếm trọn sự chú ý của công chúng, còn người lãnh đạo chính là đạo diễn, chỉ xuất hiện đúng cái tên ở phần credit. Diễn viên là người thực hiện và được chiếm trọn Spotlight khi bộ phim thành công, chỉ đến khi bộ phim và đội diễn viên thành công, người lãnh đạo mới nhận được thành công theo. Ở chiều ngược lại, nếu không thành công, người đầu tiên cần nhận trách nhiệm đó chính là đạo diễn – người lãnh đạo.
• Về cá nhân: bồi dưỡng lãnh đạo kế cận. Mục tiêu dài hạn của người lãnh đạo không có gì khác ngoài việc tạo ra thế hệ lãnh đạo mới để tiếp tục điều hành đội ngũ, thậm chí là tạo ra nhiều lãnh đạo hơn nữa để mở rộng quy mô tổ chức. Công tác này đòi hỏi sự đầu tư vào con người trong thời gian dài, đặc biệt là cần đủ thời gian để một người lãnh đạo tiềm năng tích luỹ đủ trải nghiệm, trưởng thành và sẵn sàng nhận lãnh trách nhiệm với tổ chức lớn. Nhưng nó là việc cần thiết phải làm nếu như người lãnh đạo có tham vọng, bởi nếu không tạo ra được thế hệ kế cận, bản thân người lãnh đạo khó có thể vươn lên những level mới trong tổ chức. Nâng người khác lên, cũng chính là cách để nâng chính bản thân mình lên.

Bạn thân mến, trải qua gần 20 năm lăn lộn trên hành trình lập nghiệp, từ việc vươn lên trong môi trường tập đoàn nước ngoài, đến khởi nghiệp và lăn lộn trên thương trường, tôi nhận thấy để gặt hái được thành tựu trong cuộc sống thì tài năng và sự nỗ lực của cá nhân thôi là chưa đủ. Trong thế kiềng 3 chân để lập nghiệp, ngoài năng lực cá nhân, vẫn còn cần 2 yếu tố nữa, đó là người cố vấn và môi trường làm việc phù hợp. Bản thân tôi cũng mất 5 năm đầu tiên đi làm để tìm được 2 yếu tố còn lại này và sau đó gắn bó với tổ chức và người cố vấn của mình đến nay đã ngót nghét gần 15 năm. Trong hành trình 10 năm tới, tôi cũng tiếp tục hành trình xây dựng môi trường phù hợp và trở thành người cố vấn cho các thế hệ đi sau. Project ECIN mà tôi triển khai trong những năm qua là tâm huyết của tôi và đội ngũ nhằm thực hiện mục tiêu này.

Tôi cũng khuyến khích bạn áp dụng những bí quyết tôi chia sẻ ở trên, đồng thời chủ động tìm cho mình môi trường và người thầy phù hợp (nếu chưa tìm thấy), cũng như tiếp tục kiên trì (nếu đã thấy rồi) để trở thành một người làm chủ công việc và sự nghiệp của mình. Hãy nhớ, thành công không phải là một sự kiện qua đêm, nó là hành trình tích luỹ năng lực chuyên môn, kỹ năng lãnh đạo, mối quan hệ và tài chính trong thời gian dài hàng thập kỷ. Hãy kiên trì theo đuổi!

Cho sự thành công của bạn,
Nguyễn Long Hải.